www.conag.org
baslikk

H O M E

AMACIMIZ
Kısa Filmler
Resimler
Türküler
Haberler
Tarihce
Yöremiz
Inanç
Gelenekler
Yemekler
Masallar
Ulaşım
Dernek
Şiirler
Taziye
Düğünler
Makaleler
Ziyaretci Sayfası
Linkler
Downloads
Kontak (e-mail)
  Kalıkê Gaxendê  
         31 Aralık geldiğinde Conag da çocukken bizi heycana ve neşeye boğan bir yılbaşı kutlaması vardı; Kalıkê Gaxendê. Bu geleneğin başka hangi köylederde kutladığını bilmiyorum. Ancak, 18 seneden sonra 2000 yılının yılbaşında İstanbula geldiğimde bu geleneğin yaşatılmaya çalışıldığını görünce çok mutlu oldum.Eve girdikten kısa bir zaman sonra evin kapsı çalındı ve gürültü ile Kalıkê Gaxendê eve daldılar. İçeriye girdiklerinde beni ziyarete gelen onlarca misfirde kısa bir şaşkınlıktan sonra müzik eşliğinde Riko ve Fatık ile birlikte halaya başladılar. Bu geleneği bilmeyenlerde şok etkisi uzun sürdü. Diğerleri ise sevinçten oyunun havasına çoktan girmişlerdi. Ben uykudan uyanmış gözlerini oğuşturan birinin ruh hali ile olanı biteni yavaşca algılamaya başladım.
      Yöre derneği KAYYDER yok olmaya yüz tutmuş bu köy geleneğini İstanbul´da yaşatmaya çalışıyordu.

 
 
  Foto: Ismail Akbal
 
 
Kalıkê Gaxendê
 
 


Hatırladığım kadarıyla 13 kişi ile oynanırdı. Oyuncular sabah erkenden bir evde bir araya gelirler. Daha önceden belirlendiği gibi her genç rolüne göre elbiseler giyer, kılık değiştirirdi.



 
 

   Riko, sırtnda kamburu olan eli bastonlu, aksakalı bir yaşlıdır. Fatık'ın kocasıdır. Fatık genç bir gelin olduğu için yaşlı Riko´nun genç eşini tehlikelerden tek başına koruması zordur. Bunun için askerler Fatık'ı korur.

   Fatik, (Anlamı Fat, Fatma dan türetilmiş bir isimdir ve bu ismin çocuklar için kulanılan şekidir) Fatık bir K ürt köyünde oyuncusu en zor bulunan roldür. Bir genç erkeğe kadın elbisesi giydirilir ve başı örtülür. Genç başkalarınca tanınmaz. Meraklılar baş örtüsünü indirmek isteyince Fatık elinde taşıdığı iğ (Teşi) ile kafalarına vurur. Kendisini kaçırmaya gelenlerden yine kendisini teşi ile korumaya çalısır. Fatık erkekler tarafından kaçırıldığı zaman orasından-berisinden cimciklenir. Bundan dolayı Fatık´ı oynayacak kişiyi bulmak her zaman kolay olmaz.

   Çavuş ve askerler; askeri elbiseler giyerler ve yüzlerini ocak isi ile siyaha boyarlar. En tecrübeli olan cavuş olur. Görevi askerleri idare etmektir. Askerlerin görevi Fatık’ın kaçırılmasını engelemek ve evlerden yiyecek - içecek toplamaktır.

   Deve; Devenin görevini tam bilmemekle beraber, toplanan yiyecek ve icecekleri taşıyan kişi olduğunu düşünüyorum.
   Oynun Kuralı:
    Kapısı çalınan aile gelenek gereği yağ, çökelek, yoğurt, ayran, un, şeker, kurutulmuş meyva ve benzeri şeyler verirler. Köyde oyunda rol almayan herkesin amacı Fatık´ı kaçırmaktır.

 

Gösteri sabahleyin bir damda ictima ile başlar. Cavuşun rahat „hazır-ol! sağa dön! sola dön!“ gibi komutları ile başlar. Daha sonra yüzlerce çocuğun ve yetişkinin meraklı bakışları arasında Kalıke Gaxendê ev ev dolaşıp yiyecek toplarlar. Köyün diğer gençlerinin tek amacı ise bir fırsatını bulup Fatık´ı kaçırmaktır. Kaçırma anları coğu zaman ciddi boğuşma sahnelerne dönüşür. Asker rolündekiler ellerindeki kılıç ve sopalarla kaçırmaya gelenleri döverler.Kim baskın çıkarsa o kazanır. Elbette silah kullanılmaz. Sadece korkutmak amacıyla taşınır. Ama bu tür zorlu kapışmalardan ziyade gençler bir kolayını bulup Fatık´ı kaçırırlar. Fatık kaçırıldığı zaman Riko (kocası) kendisini karların üstüne atar ve ölü numarası yapar. Kaçırılan Fatık zor kulanılarak kurtarılır ve gelir yerde boylu boyunca karların üzerinde ölü gibi yatan Riko’ nun üzerine kendini atar ve onu sevgi ile kaldırır. Burda Fatık'ın öpücük verme şartı da vardır. Tabii ki bu her zaman mümkün olmayabiliyor. Riko kalktıktan sonra oyun tekrar devam eder.

Bazı durumlarda Fatık’ın hille yaptığı da anlatılır. Mesela kaçırılmak için köyün diğer gençleri ile anlaşıp para aldığı söylenir.

Gençler akşam olunca topladıkları şeyleri kendileri için ayrılmış evde götürürler. Kendilerine zırvet yapan bir-iki kadın yardımcı olur. Gençler o gece sabaha kadar yiyip içip eğlenirler.

 
created by conag team
Kurdî   TürkçeEnglishDeutschDeutschTürkçeEnglishKurdî